/ Pazarın Sesi / Sevginin Şefkat Dolu Ölçüsü

Sevginin Şefkat Dolu Ölçüsü

Luka İncili, 10. bölüm, 25-37.

Biraz önce dinlediğimiz gibi bir Kutsal Kitap metnini incelerken, isterseniz önünüzde iki yol, iki imkân vardır: Ya işitsel olarak kendiliğinden anladığınızla yetinir ve «Basit, anladım» dersiniz; ya da bununla yetinmeyip, «Daha derine ineyim» dersiniz.

Üstelik bu Kutsal Kitap metinlerinin, onları Kutsal Ruh’un aydınlatmasıyla yorumlayan Aziz Pederlerimizin yöntemine göre, yorum bakımından derin bir anlam taşıdığını biliyorsanız, daha ileri gitmek istersiniz. İşte o zaman başka bir tehlikeyle karşı karşıya kalırsınız: Ya derin bir biçimde eğitilir, olgunlaşırsınız ya da yanlış biçimde şekillenip ruhsal ayartmaya maruz kalırsınız.

Bütün bunları, son derece basit, özlü ve ilk bakışta kolayca anlaşılabilen bu İncil pasajını örnek alarak anlatıyorum. Bu pasaj, Litürjilere katılan biz Hristiyanlar için anlaşılması kolaydır. Nitekim İyi Samiriyeli’nin bu meseli her yıl tekrar tekrar okunur.

Bu kadar açık görünen bir pasajı incelerken, sözünü ettiğim bu tehlikeyi, ama aynı zamanda «Dinledim, anladım ve bitti» demediğimiz takdirde elde edebileceğimiz çok derin yararı da görmek istiyorum. Çünkü böyle düşünmek, insanı bir durgunluğa mahkûm eder.

Bu kısa incelememizi daha iyi anlayabilmeniz için, metnin ana yapısını iki temel bölüm üzerine kurabileceğimizi hatırlatmak istiyorum.

Birincisi, Mesih’in söylediği şu sözlerdir: Allah’ı bütün yüreğimizle, bütün aklımızla ve bütün gücümüzle nasıl seveceğimiz. Bu, ilk yöneliştir: Ben ve Allah. İkinci yöneliş ise şu sözlerle ifade edilir: «Komşunu kendin gibi seveceksin.» Mesih daha sonra bunu İyi Samiriyeli meseliyle açıklar. İşte iki temel yapı. Eğer yalnızca basit anlamayı yeterli görmeyip «Anladık» demekle yetinmezsek, zihnimizde bazı sorular ortaya çıkmaya başlar.

İlk ve son derece önemli soru şudur: Bu ilk bölümün ikinci bölümle ne ilişkisi vardır?

Yani Allah’ı bütün gücümle sevmezsem, insanlara karşı merhametli olamaz mıyım? Neden olmasın? İzcilik teşkilatları bunu yapıyor, UNICEF bunu yapıyor, hayır kurumları bunu yapıyor. Onlar yaptıkları hayır işlerini, bütün yürekle ve bütün akılla Allah’a yönelmek gibi bir şartla ilişkilendirmiyorlar. Üstelik bu ifade, oldukça kesin ve sınırları belirlenmiş bir ölçü gibi görünüyor. İşte ortaya çıkan ilk soru budur. Daha önce söylediğim gibi, bu pasajın derinliğini incelerken insan ya gerçek anlamda eğitilir ve olgunlaşır ya da yanlış biçimde şekillenebilir.

İkinci önemli soru ise şudur; bilmiyorum, bunu daha önce hiç düşündünüz mü: «Komşunu kendin gibi seveceksin.» Yani burada ölçü benim, kendi benliğimdir. Peki, ben kendimi nasıl seviyorum? Bu sevginin ölçüleri nelerdir? On tane işletmem varsa, bu metnin gereğini yerine getirmek için yanımdaki kişiye de on tane işletme mi satın almalıyım? Bu pasajın anlamı bu mudur? Şimdi soruları daha ileri götürmeyelim; cevapları almadan önce yanlış bir anlayışla şekillenmenizi istemem. Önümüzde ortaya koyduğum bu iki soruyu, basitçe ele almaya başlayalım: İnsanlara yönelik bu yardımseverliğin, «Rabbin ve Allah’ın olanı seveceksin» sözüyle ne ilişkisi vardır?

Allah Sevgisi ile İnsan Sevgisi Arasındaki İlişki

Her şeyden önce, Allah’a yönelmek, insanın bencilliğinden arınması için çok derin bir arınma sürecidir. Çünkü bu yönelişle insan kendi «ben»inin dışına çıkar. Oysa «Ben, diğer insanı kendim gibi seveceğim» deseydin, burada ölçü yine sen olurdun. Fakat ölçü Allah’tır. İşte bu açılım, bu kendi benliğinin dışına çıkış, gerçekten Kutsal Ruh’un gerçekleştirdiği bir iştir. İnsanı iyileştirir ve insanın bütün iç dünyasını değiştirmeye başlar. Çünkü artık Allah’a yönelmiştir. Ölçü artık kendisi değildir. Eğer ölçü insanın kendisi olsaydı, diğer insanı kendisi gibi nasıl sevebilirdi? O zaman ölçü yine sen olurdun. Hatta yavaş yavaş Doğu dinlerinin bazı ifadelerine bile yaklaşmaya başlardık. İşte iki bölüm arasındaki ilişki budur. Peki, sevmezsen bundan sonra ne yapacaksın?

Pasajın Temel Unsurları: Sevmek Ne Demektir?

Şimdi pasajın esas bölümlerine gelelim. Ben sevmek derken neyi kastediyorum? Nasıl sevmeliyim? Kendimi nasıl seviyorum? Metin bütün bunları bize son derece basit bir şekilde anlatıyor. Her şeyden önce, Samiriyeli oradan geçerken, yaralı adamı gördüğünde «ona acıdı» (ἐσπλαγχνίσθη) deniyor. Görüyorsunuz değil mi? Peki, «şefkat duymak, merhamet etmek» ne anlama gelir? Kutsal Kitap dilinde, özellikle de Eski Ahit’te, «iç organlar» (σπλάγχνα) ifadesi, ruhumuzun arınması için içimizde gerçekleşen bütün süreci ifade eder. Bu ifadeyle karşılaşıldığında, yüreğin ve bildiğimiz diğer unsurların ötesinde, insanın kendi varlığında derin bir arınma gerçekleştiği anlatılır. Dolayısıyla «ona acıdı» ifadesi şu anlama gelir: Bu insan, ilahî hoşnutluğun ölçülerine göre, karşısındaki kişiyi anlayabilme imkânına kavuşmuştur. Bunu, yalnızca o yoldan geçen, insani anlamda yardımsever bir yolcu olduğu için yapmamıştır. Allah’ı aradığı ve O’na yöneldiği, böylece kendi varlığını, kendi iç dünyasını, yani «iç organlarını» arındırdığı için bunu yapabilmiştir.

«Ona acıdı» sözünün anlamı budur. Öyleyse ilk ölçü, bu «ona acıdı» ifadesidir. Bu, Allah’ı arama, O’nun seni iyileştirmesine izin verme, senin iç dünyanı, bütün varlığını, zihnini ve yüreğini iyileştirmesine imkân tanıma yeteneğidir. Sen bunları Allah’a yönelttin; O da onları arındırdı ve sen şefkatli, merhametli bir insan hâline geldin. Bu, kendiliğinden anlaşıldığı gibi «Ben iyi bir insanım», «İzciyim», «İyi niyetliyim», «İnsanları seviyorum» demek değildir. Bunların tek başına hiçbir şey ifade etmediği gibi, üstelik şeytanî bir yanı da vardır. Çünkü böyle yaptığında, kendi kendinin tanrısı hâline gelirsin. İşte «ona acıdı» ifadesinin anlamı budur.

Sevginin Ölçüsü: Yaralı İnsana Nasıl Yaklaştı?

Ancak metin, bundan sonra diğer insana yönelik sevginin ölçüsünü göstermek için olağanüstü bir yol izliyor. Bir örnek vermiştim: On tane işletmem varsa, ona da on tane işletme mi almalıyım? Metin basit ve özlüdür; ama aynı zamanda son derece somut şeyler anlatır. Şimdi onun bu sevgiyi uygulamada nasıl gösterdiğine bakalım. Kullandığı kelimeler basit ama anlam bakımından çok önemlidir. İlk olarak, «yaralarını sardı» deniyor. Onun temel ihtiyaçlarını karşıladı. Bir acısı vardı; bu acıyla ilgilendi ve onu giderdi. İşte sevginin ilk ifadesi budur. Benim yaşayabilmem için temel ihtiyaçlarımı karşılamam gerekir. Yemek yemeli ve su içmeliyim. Bunlar temel ihtiyaçlardır. Samiriyeli de bunu yapıyor. Kendi temel ihtiyaçlarını nasıl karşılıyorsa, diğer insanın ihtiyacını da karşılıyor. Ancak bir sonraki ifadede bu temel ihtiyacın karşılanmasına daha derin ve daha güzel bir anlam kazandırılıyor. Metin, yaralarını sararken, «yağ ve şarap» kullandığını söylüyor.

Yağ ve Şarap: Derin Bir Teolojik Anlam

Burada son derece yüce bir teoloji söz konusudur. Yahudi geleneği de yağın ve şarabın teolojik anlamını zaten biliyordu. Yağ, peygamberlerin ve kralların meshedilmesinde kullanılan bir maddeydi. Dolayısıyla diğer insanla litürjik bir ilişki kurmanın bir unsuru olarak kullanılıyordu. Biz de yağı Hastalara Yağ Sürme (Efhelaio) Sakramenti’nde ve Vaftiz Sakramenti’nde kullanıyoruz. Yağ, Sakramentin içinde yer alan ve onunla bütünleşen bir unsurdur. Böylece insanı, Allah’la şifa ilişkisi kurulan alana dâhil eder. Yani burada söz konusu olan, insanın kendi başına yarasının üzerine yağ sürmesinden ibaret değildir. Üstelik şaraba ilişkin olarak, Eski Ahit’te yer alan ve Havari Pavlus tarafından da tekrarlanan şu ifade vardır: «Şarap insanın yüreğini sevindirir» ve «Şarap insanın yüreğini güçlendirir.»  Dikkat edin, «İnsanın bedenini güçlendirir» demiyor. «İnsanın yüreğini güçlendirir» diyor. Yürek, çok derin bir anlam taşır. Burada söz konusu olan, yürekli insan, erdemlere sahip insan, ruhsal uyanıklık içinde yaşayan insandır. «Şarap», diyor, «insanın yüreğini güçlendirir.» Kilise Babaları, bu şarabın, Kutsal Evharistiya’ya (İlâhî Komünyon’a) yönelik bir işaret, önceden haber veren peygamberane bir bildirim olduğunu söylerler. Böylece insanı bir Sakrament alanına yaklaştırır. Dikkat edin: Yağ ve şarap.

Kilise: İnsanın Şifa Bulduğu Yer

Ancak metin burada durmuyor. Samiriyeli, yaralı adamın temel ihtiyaçlarını karşılıyor, onu yağ ve şarap aracılığıyla Sakramental bir biçimde Allah’a yaklaştırıyor ve ardından bir adım daha atıyor. Onu alıp bir yere götürüyor. Ona yönelik bir hareket gerçekleştiriyor; onun hareketini iyileştiriyor. Dikkat edin! Kilise de bunu yapmıyor mu? Biz her gün hareket hâlindeyiz; ancak çoğu zaman bu hareketlerimiz bir yön ve sağlam bir dayanak taşımıyor. Kilise ise hareketimizi iyileştiriyor: Nereye gidiyoruz? Neden hareket ediyoruz? Peki, onu nereye götürüyor? Bir hana. Kilise Babaları bu konuda ne söylüyor? Özellikle Aziz İoannis Hrisostomos bu hususta uzun bir açıklama yapıyor. Ona göre han, Kilise’dir. Böylece Samiriyeli, yaralı adamın yalnızca ihtiyaçlarını değil, hareketlerini de iyileştiriyor. Onu artık Allah’ın bulunduğu, yağ ve şarap aracılığıyla Sakramentin yaşandığı alana dâhil ediyor. Hareketini iyileştiriyor, onu oraya götürüyor ve —şimdi dikkat edin, en olağanüstü noktaya geliyoruz— geleceğini de güvence altına alıyor. Şöyle diyor: «Geri döndüğümde sana öderim.» Kilise’nin yaptığı şey, yalnızca şimdiki zamana ait, durağan bir olay değildir. Yalnızca bugünün şifası, bugünün yardımseverlik hareketi değildir; geleceği de kapsar. Artık diğer insan aracılığıyla kendini bulursun. Kendi ihtiyaçlarımı karşılamam gerektiğini, yağ ve şarap Sakramentine yaklaşmam gerektiğini, Kilise’ye doğru hareket etmem gerektiğini ve geleceğimi de güvence altına almam gerektiğini, diğer insan aracılığıyla kendimi tanımaya başladığımda anlarım. İşte o zaman insanın ilerlediğini ve kurtuluşa erdiğini bilirim.

Diğer İnsan Benim Ölçümdür

İşte bu nedenle bu İncil pasajı gerçekten olağanüstü güzelliktedir. Yorum bakımından hayatımız için son derece önemli bir anlam taşır. Aynı zamanda şu soruna da çözüm getirir: İnsanlara yardım etmek ile Allah arasındaki ilişki nedir? Bunun ötesinde, diğer insanın benimle ne ilişkisi vardır? Çünkü benim ölçüm diğer insandır; artık ölçü ben değilim. Ölçü Allah’tır. Allah’a açılırım, iç dünyam değişir, merhamet ve şefkatle dolu bir yüreğe kavuşurum. Böylece Kilise’nin bütün Sakramental yaşamına ve size açıkladığım bütün bu sürece katılırım.

Görüyorsunuz, İyi Samiriyeli meseli ne kadar derin bir bakış açısı sunuyor! Aslında bu, doğrudan doğruya yaşamımızı nasıl uygulamamız gerektiğiyle ilgili bir bakıştır. Çünkü ne yazık ki, bunu söylemek zorundayız, Kilise’yi tanıyor olsak bile çoğu zaman kendimizi dünyanın merkezine yerleştiriyor ve kendi ölçümüzü esas alıyoruz. Oysa ölçü diğer insandır; ölçü Allah’tır. Ben ise kendimi iki ölçüye göre değerlendiririm: Allah’a göre ve diğer insana göre. Eğer bu ikisini birbirine bağlayabilirsem, o zaman bulunduğum bir yerin dönüşümünü gerçekleştiren bir kişi hâline gelirim.

İyi Samiriyeli Meseli: İnsanın Derin Dönüşümü

İyi Samiriyeli meseli, insanın derin bir dönüşümünün meselidir. Bu insan, Allah’ın Lütfu sayesinde dönüşür ve aynı zamanda Allah’ın Lütfu içinde bulunduğu için diğer insanları da dönüştürür. İşte bu, bizim kişisel tarihimizdir. Bu tarih içinde gerçekten yeryüzünün kralları hâline geliriz. Dünya için çoğu zaman isimsiz, tanınmayan, herhangi bir şekilde öne çıkmayan insanlar olabiliriz. Dünya bizi tanımayabilir, bize önem vermeyebilir. Ancak Allah’ın huzurunda isimlerimiz vardır. Diğer insanın karşısında da bir kimlik kazanırız; çünkü onun için anlamlı ve önemli bir şey yaparız.

İyi Samiriyeli meseli hakkında söyleyeceklerim bunlardır. Bu yolu inceleyin. Çünkü başka bir zaman bu İncil pasajını, söylediğim gibi, Aziz Pederlerimizin teolojisi olmadan incelerseniz, evet, bilgi edinebilirsiniz; ama yanlış bir biçimde de şekillenebilirsiniz.

Peder Konstantinos Stratigopoulos

 

 

 

Sevginin Şefkat Dolu Ölçüsü