Luka İncili’nin yorumlanması (9)
İsa ilk öğrencilerini çağırır (Lk 5:1-11)
İsa, kamusal yaşamının başlangıcında, kendisini izleyecek ve daha sonra çalışmalarını sürdürecek olan öğrencilerini davet etmiştir. Söylendiği gibi (bkz. 1:3 hakkındaki yorumlar), olayların kronolojik sırasına uymayan Müjdeci Luka, daha sonra meydana gelen bazı olaylar hakkında önce yazar. Böylece, bir önceki bölümün sonunda (bkz. 4:31-44), Kefernahum’daki sinagogda, içinde cinler olan bir adamın iyileşmesini, Petrus’un kayınvalidesinin yüksek ateşten iyileşmesini ve diğer mucizeleri okuruz. Daha sonra (5:1-11) İsa’nın Kefernahum’daki ilk günlerinin en önemli olayı olarak gördüğü, öğrencilerin çağrılması hakkında yazar. Bu nedenle, Aziz Matta ve Aziz Markos kısa anlatımlarında bu olayı atlarken, o ayrıntılı olarak anlatır (bkz.Mt.4:18-22;Mk.1:16-20).
5:1 Halk, Ginnesar Gölü’nün kıyısında duran İsa’nın çevresini sarmış, Tanrı’nın sözünü dinliyordu.
İsa, halkın neredeyse korktuğu Ferisiler’in çevresinden gelmiyordu. Sıradan insanlar için basit ve erişilebilir biriydi. Açık ve basit bir şekilde konuşuyordu. Başkâhin ve Ferisiler O’nun hakkında küçümseyerek konuşurken, O kalabalık tarafından algılanabiliyordu (bkz. Yuhanna 7:48-49). Yahudilerin dini önderleri ve yüksek sosyal konumlara sahip olanlar, bencillikleri ve kendi kendilerine yeterlilikleriyle zehirlendikleri için, Tanrı’nın sözünü duymaya ihtiyaç hissetmiyorlardı. Bu nedenle İsa, Tanrı’nın seçilmiş kalıntısı olan çok sayıda balıkçının ve diğer basit insanların (krş.1Ko.1:26-28) toplandığı Kefernahum sahilinde -bu muhtemelen kentin pazarıydı- vaaz verdi. “ἐπικεῖσθαι” fiilinde olduğu gibi, hepsi kalabalıktı. İsa’ya yaklaşma ve öğretisini dinleme girişimlerinde “ona baskı yaptılar”.
Ginnesar Gölü adını bitişiğindeki aynı adı taşıyan ovadan almıştır. Aynı gölden Çölde Sayım 34:11’de “Henereth (kinyra)” adıyla bahsedilir, görünüşe göre şekli ünlü arp olan kinyra müzik aletine benzediği için. Büyüklüğü nedeniyle Yahudiler Ginnesar’e “deniz” adını vermişlerdir. Bu yüzden Müjdeler’de, Celile bölgesinde olduğu için “Celile Denizi” (Matta 4:18; 15:29; Mk 1:16; Yuhanna 6:1) ya da İmparator Tiberius’un onuruna kıyısında Tiberias kenti inşa edildiği için “Tiberias Denizi” (Yuhanna 6:1; 21:1) olarak yer alır. Diğer üç müjdecinin aksine, Luka onu bir göl olarak tanımlar, çünkü Filistinli olmayan ve bu adın yerel kullanımını bilmeyen imanlılara hitap etmektedir.
5:2 İsa, gölün kıyısında iki tekne gördü. Balıkçılar teknelerinden inmiş ağlarını yıkıyorlardı.
Kalabalıklar İsa’nın etrafını sardığında, yakınlarda iki balıkçı teknesi vardı. Bunlar profesyonel balıkçılıkta kullanılan küçük teknelerdi. Yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 2 metre genişliğindeydiler ve yaklaşık bir ton ağırlık taşıyabiliyorlardı.
Bu gölde çok büyük miktarda çeşitli balık vardı. Balık, İncil’de (Matta 14:15-21; 15:32-39; 17:24-27; 6:35-44; 8:1-10) sık sık değinilmesinden de anlaşılacağı gibi, İbranilerin temel besin maddesiydi. Bu nedenle, gölün yakınındaki kasaba ve köylerde yaşayanların balıkçılıkla uğraşmaları doğaldı. İki teknenin balıkçıları karaya çıkmış ve gece boyunca avlandıktan sonra (bkz. ayet 5) ağlarını yıkayıp onarmışlardı. Bu nedenle sabah ya da en azından öğleden önceydi. Balıkçılık öncelikle ağlarla yapılırdı. Çeşitli ağlar vardı. Müjde anlatılarında “ἀμφίβληστρον” (bkz. Matta 4:18; Mk 1:16), “tılsım” (Matta 13:47) ve günümüzdekilere benzer, üstünde mantarlar ve altında ağırlıklar bulunan uzun ağlardan söz edilir. Bu son ağ türü, avlanma şekillerinden de görebileceğimiz gibi (bkz. ayet 6), pasajımızdaki balıkçılar tarafından kullanılıyordu.
5:3 İki tekneden Simun’a ait olanına binen İsa, ona kıyıdan biraz açılmasını rica etti. Sonra oturdu, teknenin içinden halka öğretmeye devam etti.
İsa iki tekneden birini öğretme platformu olarak kullanmak için Petrus’tan izin istedi. Teknenin sahibi olduğunu bildiği için ondan nazik bir ricada bulundu. Bu ayrıntı, Rab’bin herhangi bir insanın özgürlüğüne ve mülkiyet hakkına ne kadar saygı duyduğunu gösterir. Denizcilik terimleri olarak “ἀνάγειν” ve “κατάγειν” fiilleri sırasıyla “denize açılıyorum” ve “gemiyi kıyıya getiriyorum” anlamına gelir. “ἐπανάγειν” fiili ise ‘denize geri dönüyorum’ anlamına gelir. İsa Petrus’tan gemiyi kıyıdan sadece birkaç metre uzaklaştırmasını istedi, böylece su kendisi ve etrafında toplanan kalabalık arasında doğal bir engel oluşturacaktı. Bu şekilde herkes O’nu daha iyi görebilecek ve duyabilecekti.
Petrus kendi isteğiyle gemisini Öğretmen’in vaaz vermesi için hazırladı. Bütün gecenin yorgunluğundan ya da başarısız balık avından duyduğu üzüntüden dolayı tereddüt etmedi. Kendisi de Tanrı’nın sözünü İsa’dan duymayı çok istiyordu. “Oturup halka öğretti” ifadesi hakkında 4:20’deki yorumlara bakın.
5:4 Konuşmasını bitirince Simun’a, “Derin sulara açılın, balık tutmak için ağlarınızı atın” dedi.
Rab, kendisine bu alışılmadık kürsüyü teklif eden gemi sahibine ödeme yapmadan ayrılmak istemedi. Konuşmanın sonunda, gemiyi tekrar gölün derinliklerine getirmesini ve diğer balıkçılarla birlikte ağları balık tutmak için bırakmasını istedi. Ne de olsa bir planı vardı; İskenderiyeli Aziz Cyril’in deyimiyle, balık tutarak mürit “yakalayabilirdi”. İlk öğrencilerinin mutlak güvenini kazanmak ve ilahi gücünü göstererek onları cezbetmek istiyordu.
5:5 Simun şu karşılığı verdi: “Efendimiz, bütün gece çabaladık, hiçbir şey tutamadık. Yine de senin sözün üzerine ağları atacağım.”
Rab bir balıkçı değildi. Bir insan olarak bu işte beceriksizdi. Verdiği emir, günün bu saatinin balık tutmak için tamamen uygunsuz olduğunu bilen Petrus’a kesinlikle saçma gelecektir. Yine de İsa’nın varlığından ve vaazından heyecan duyan deneyimli balıkçı bu ilginç öğüde itaat eder. Ona “öğretmen” anlamına gelen “ἐπιστάτα” diye seslenir. Luka bu sözcüğü diğer müjdecilerin tercih ettiği İbranice “rabbi” yerine kullanır. Petrus’un İsa’yı daha önce başka mucizeler yaparken izleyip izlemediği bilinmemektedir. Kardeşi Andreas onu tanıttığı için onu tanıdığı kesindir (bkz. Yuhanna 1:42-43). Petrus’un Rab’bin buyruğuna verdiği doğrudan yanıt bize Bakire Meryem’in meleğin mesajına gönüllü itaatini hatırlatır (Lk 1:38) ve tüm çağlardaki imanlılar için büyük bir derstir. Petrus’un kararlı cevabı, “sen öyle diyorsun diye ağları bırakacağım”, mantıksız görünse bile Rab’bin isteğine boyun eğen ve O’na güvenenler tarafından sık sık tekrarlanır.
5:6 Bunu yapınca öyle çok balık yakaladılar ki, ağları yırtılmaya başladı.
O kadar çok balık toplandı ki, ağ “διερρήγνυτο”. Bu sözel tip, ağın kopmak üzere olduğunu belirtir. İsa, her şeye gücü yeten bir Tanrı olarak her şeye hükmeder. O’nun iradesi ve sözünün gücü, mantıklı bir şekilde açıklanamayan bu mucizevi balık avını gerçekleştirmiştir. Yuhanna 21:3-14 ayetlerinde de mucizevi bir balık avı vardır. Ama bu aynı olay değildir. Orada, dirilen Rab “başka bir biçimde” (Mk 16:12) görünmüş ve kimliğinin bir kanıtı ve öğrencileri tarafından tanınmasının bir işareti olarak aynı mucizeyi tekrarlamıştır.
5:7 Öbür teknedeki ortaklarına işaret ederek gelip yardım etmelerini istediler. Onlar da geldiler ve her iki tekneyi balıkla doldurdular; tekneler neredeyse batıyordu.
“κατένευσαν” sözcüğü bir denizcilik terimidir ve Modern Yunanca’da ‘işaret’ anlamına gelir. Tekneler birbirlerinden çok uzakta olduklarında, denizciler ellerini sallayarak ya da bir bez parçası veya başka bir görünür işaretle iletişim kurabilirlerdi. Petrus’un teknesi gölün daha uzağındayken, ortakları olan Zebedi’nin oğullarının teknesi kıyıdaydı. Bu nedenle sadece işaretlerle iletişim kurabiliyorlardı.
Her iki kayık da dolu olduğuna göre, çok fazla balık olduğu ve kayıkların nispeten küçük olduğu anlaşılmaktadır. “ὥστε βυθίζεσθαι” ifadesinin türü, teknelerin batmaya başladığı anlamına gelmez, ancak ağırlık nedeniyle batmak üzere oldukları anlamına gelir. Yer değiştirmeleri “εκτόπισμα”, başka bir deyişle, güvenlik sınırını aşmıştır. Bazı yabancı akademisyenler bu iki kelimenin kesin yorumunu göz ardı etmiş, bu nedenle aşağıdaki spekülasyonlarla karşı karşıya kalmışlardır: Ağlar ağırlıktan yok olduğuna göre, öğrenciler balığı nasıl yakaladılar? Tekneleri batmaktan nasıl kurtardılar? Daha kesin olan anlam, “batmak üzereydiler” şeklindedir ve bu da yukarıdaki soruları yanıtlar.
5:8 Simun Petrus bunu görünce, “Ya Rab, benden uzak dur, ben günahlı bir adamım” diyerek İsa’nındizlerinekapandı.
Simun Petrus’un çifte ismine yapılan atıf, müjdecinin zihninde Petrus’un İsa’yla ilk temasının olduğunu anlamamıza yardımcı olur, Rab ona şöyle demiştir; “sana Kefas denecek, yani Petrus”, Yuhanna bunu Yuhanna 1:42’de kaydeder. Bu nedenle, bazılarının iddia ettiği gibi, Yuhanna ve diğer üç müjdeci arasında öğrencilerin seçimi konusunda bir anlaşmazlık yoktur. Yuhanna ilk tanışmayı anlatır; diğerleri bunu varsayar ve ilk öğrencilerin çağrılmasından ve daha sonra müjdeci grup için son seçilenlerden, yani on ikilerin seçilmesinden ve görevlerinden bahseder (bkz. Mt 10:1-4; Mk 3:13-19; Lk 6:13-16).
Mucizevi balık avı İsa’nın ilahi gücünü ortaya çıkarmıştı. Bu vahiy karşısında Petrus şok olur. Kendi zayıflığını ve günahkârlığını İsa’nın görkemi ve kutsallığıyla karşılaştırır ve kendiliğinden ona “Rab” der. Petrus, İsa’yı teknesinde ağırlamak için ne kadar küçük ve değersiz olduğunu fark eder. Dindarlıkla diz çökerek haykırır; “Benden uzak dur, Rab; ben günahkâr bir adamım!” Kendiliğindenliği, isteğinin ne kadar mantıksız olduğunu düşünmesine izin vermez, çünkü İsa’nın teknesinden çıkmak için denize düşmesi gerekir. Bu aynı zamanda bunun bir kurgu değil, gerçek bir anlatı olduğunu kanıtlayan bir ayrıntıdır.
5:9 Kendisi ve yanındakiler, tutmuş oldukları balıkların çokluğuna şaşıp kalmışlardı.
Mucizevi balık avı balıkçıları şaşkına çevirmişti, elbette beklenmedik bir zenginlik getireceği için değil, ama her şeye gücü yeten bir kişinin varlığını gösteren doğaüstü bir olay olarak.
5:10 Simun’un ortakları olan Zebedi oğulları Yakup’la Yuhanna’yı da aynı şaşkınlık almıştı. İsa Simun’a, “Korkma” dedi, “Bundan böyle balık yerine insan tutacaksın.”
Gölün profesyonel balıkçıları genellikle loncalar, küçük balıkçılık şirketleri kurarlardı. Üyelerine “hissedar” (bkz. 7. ayet) ya da “κοινωνοί” denirdi. Şirkete teknelerini, ağlarını ve emeklerini sunarak katılırlar ve kârı paylaşırlardı. İki çift kardeş: Petros-Andreas, Yakup-Yuhanna böyle bir şirket kurmuşlardı.
Müjdeci Luka, dört ortaktan üçünün, Petrus, Yakup ve Yuhanna’nın adlarından söz eder. Diğer iki müjdecinin bahsettiği Petrus’un kardeşi Andreas’ı atlar (bkz. Matta 4:18; Mk 1:16). Belli ki amacı, İsa’nın dünyasal yaşamının önemli anlarında yanına aldığı üç üst düzey öğrencisinin nasıl davet edildiğini alıcılarına bildirmekti. Bunlar Yair’in kızının dirilişinde (Mk 5:37; Lk 8:51), Görünümünün değiştiğinde (Mt 17:1; Mk 9:2; Lk 9:28), Getsemani’de (Mt 26:37; Mk 14:33).
Rab Petrus’a “Korkma” diye seslenir ve ona güven verir, tıpkı geçmişte melek Cebrail’in Zekeriya’ya (bkz. Lk 1:13) ve Meryem Ana’ya (bkz. Lk 1:30) söylediği gibi. Tanrı’nın Sina’daki varlığına (bkz. Çık.19:16-18; 20:18) ve daha genel olarak İsrail tarihinde, İsraillilerin dehşete düşmesine neden olan olaylar eşlik etmiştir. Yeni Ahit yıllarında Tanrı korkuyu kovmak ve insanları krallığının mutluluğuna ortak etmek için geldi.
“ζωγρῶ” fiili canlı varlıkların tutsaklığını ifade eder. Petrus mesleğini değil ama balık tutma amacını değiştirmeye çağrılır. Ağlarında balık yakalayıp onları ölüme götürmek yerine, insanları ruhsal olarak ölü oldukları dünya denizinden yakalayacak ve onları sonsuz yaşama götürecektir. Yaklaşan görevinin üstünlüğü açıktır.
5:11 Sonra onlar tekneleri karaya çektiler ve her şeyi bırakıp İsa’nın ardından gittiler.
Kutsanmış balıkçılar (Petrus, Yakup ve Yuhanna) zengin avdan etkilendiler, ama bundan ekonomik kazanç elde etmek istemediler. Kâr etme arzusu İsa’nın çağrısına engel olmadı; “her şeyi bıraktılar” ve O’nu izlediler. Kendilerini inkâr etmeyi ve mutlak bağlılığı gerektiren bir göreve çağrılmışlardı. O gün İsa bir balıkçı şirketini dağıttı ve kendi ilahi “Şirketinin” ilk hissedarlarını kazandı.
Öğrencilerin seçiminde, çeşitli hareketlerin liderleri tarafından kullanılan taktiklerle güçlü bir tezat oluşturan bir unsur vardır. Bunlar taraftarlarını işsizler ve boş gezenler arasında ararlar. Rab meslektaşlarını çalışırken çağırdı (bkz. Çık.3:1-4; 1Kr.19:19-21). Bu şekilde çalışmayı nasıl onurlandırdığını göstermiştir. Dahası, “τέκτων” (bkz. Mt.13:55; Mk.6:3), yani bir zanaatkâr (marangoz, inşaat işçisi, demirci) olarak tanımlanmayı saygısızlık olarak görmemiştir.
Müjdeciler Matta ve Markos, dört balıkçının İsa’yı takip etmek için her şeyi “hemen” bıraktıklarını vurgularlar (bkz. Mt 4:20,22; Mk 1:18,20). Altın ağızlı Yuhanna onların itaatini över ve şöyle der: “Mesih’in bizden istediği itaat budur”, yani Rab’bin isteğini en ufak bir gecikme olmadan yerine getirmek.
Çoğu zaman dünyevi şeyler için büyük bir etkinlik geliştirirken, ruhsal yaşamımızla ve Tanrı’nın davasıyla ilgili her şeyi sürekli olarak erteleriz. Bu gecikme kötülüğün iyi hazırlanmış bir tuzağıdır. Bu bağlamda, Florina’nın eski Episkoposu Augustinus tarafından şöyle yazılmıştır: “Hepimiz, sevgililer, gecikme şeytanından korkalım. Tanrı’nın yüceliği ya da komşumuzun yararı için verdiğimiz her iyi kararda, o gelir ve bize fısıldar; “Yarın”. Ah, ne kurnaz bir yaratık! Belirsiz bir gelecek vaat eder ve bugünü ele geçirir… Cehenneme giden yolun sayısız “vasiyet” ve asla gerçekleşmeyecek nazik vaatlerle döşeli olduğunu söyleyen bir sözün bilgeliğini unutmayalım.”
Rab her çağda herkese kendisini izlemeye, günah dolu yaşamı terk etmeye ve kendi ayak izleri üzerinde sadakatle yürümeye davet eder (bkz. 1Pe.2:21; krş. Kol.3:8-10). Aynı zamanda, her Hıristiyan kendi çevresinde bir müjdeci olmaya çağrılır. İlk Hıristiyanların sloganı şuydu: “Εις προς ένα προς ΙΧΘΥΝ”, ‘Her biri bir diğerine yaklaşarak onu Tanrı’nın Oğlu İsa Mesih’e getirsin’. Akdeniz ülkelerine seyahat eden Hıristiyan tüccarların İncil’in yayılmasına çok katkıda bulunduklarını biliyoruz. Örneğin Roma Kilisesi, Elçi Pavlus’un öğrencileri tarafından, Elçi gelmeden önce oraya taşınmış olan kişiler tarafından kurulmuştur. Episkopos Augustinus kategorik olarak “Müjdeleme arzusu olmayan kişi sahte bir Hıristiyandır” diye yazar.
Ancak, genel çağrıya ek olarak, Rab, Havarilerin çalışmalarını devam ettirmek için özel misyonu üstlenmek üzere bazı kişilere özel çağrılar da yönlendirir. Her çağda, yorulmak bilmeyen balıkçıların, müjde öğretmenlerinin, kariyerlerini feda edecek olanların var olması gerekir. Tüm insani duygusal bağları koparacak ve kendilerini fedakârlık ruhuyla anavatanlarının içinde ya da dışında müjdecilik işine atacaklardır. Rab bu ihtiyacı vurgulayarak imanlılara şöyle seslenir: “Bu nedenle ürünün sahibi Rab’be yalvarın, ürününü kaldıracak işçiler göndersin. ” (Mt.9:38).
Mucizevi balık avı Kilise’nin çalışmalarıyla paralelleştirilebilir. Zengin av, insanların zengin balıkçılığının bir tipiydi, Elçilerin ağlarına yakalanacak olan büyük kalabalığın bir habercisiydi. Rab’bin gücü ve yetkisiyle, balıkçıları karakterize eden sabır ve ısrarla, elçiler müjdenin ağlarını gerçekten yaydılar ve Mesih’e ve kurtuluşa götüren birçok insanı yakaladılar.
B) Cüzamlı adamın iyileştirilmesi (5:12–16)
Cüzamlının iyileştirilmesi olayı ayrıca Müjdeci Matta (8:1–4) ve Markos (1:40–45) tarafından da anlatılır. Zaman bakımından, Dağdaki Vaaz’ın hemen sonrasına yerleştirilir (Matta 5–7. bölümler).
5:12 O, şehirlerden birinde bulunurken, işte cüzamla dolu bir adam vardı. İsa’yı görünce yüzüstü yere kapandı ve O’na yalvararak şöyle dedi: “Rab, istersen beni temiz kılabilirsin.”
Dağdan inen İsa, kendisini izleyen halk kalabalıklarıyla birlikte dolaşıyordu (Matta 8:1) ve “bütün Celile boyunca onların havralarında vaaz ediyordu” (Markos 1:39). Şehirlerden birine, Celile kentlerinden birine, yaklaştıkları sırada, “işte” ifadesinin de belirttiği gibi herkesin şaşkınlığına yol açarak aniden bir cüzamlı İsa’nın karşısına çıkar. Hekim Luka sadece “cüzamlı” diye yazmaz, “cüzamla dolu bir adam” der. Böylece hastalığın ileri aşamada olduğunu vurgular. Musa’nın Yasası cüzamlıların sağlıklılara yaklaşmasını yasaklıyordu (Levililer 13:46). Buna rağmen, belli ki İsa’nın yaptığı iyileştirmeleri duymuş ve kendi şifasını çok arzulayan bu cüzamlı, yaklaşmaya cesaret eder.
Cüzam, kalıtsal, bulaşıcı ve tedavisi olmayan bir hastalık, doğu ülkelerinin halkları için bir felaketti. Cüzamlının derisinde önce lekeler ortaya çıkar, bunlar yavaş yavaş yayılıp yaralara dönüşürdü. Tüm bedeni irinli bir yaraya döner, çeşitli uzuvları çürüyüp koparken görünüşü korkunç hâle gelirdi. Cüzamlılar yaşayan ölüler sayılırdı. Şehirlerin dışında, aynı hastalığa yakalanmış 5-10 kişiyle birlikte, birbirlerine destek olmak için tecrit edilmiş biçimde yaşarlardı. Yakınları yiyecek ve giyeceklerini sağlamaya çalışır. Bunları belirli bir yere bırakır, hastalar da sağlıklılarla karşılaşmadan oradan alırlardı. Eski Ahit’te bu korkunç hastalığın, gurur ve iftira gibi iğrenç günahları cezalandırmak için Tanrı tarafından verildiği belirtilir (Sayılar 12:9-10, 2. Tarihler 26:16-20). Ayrıca iki cüzam iyileşmesi kaydedilir: Musa’nın duasından sonra Miryam’ın iyileşmesi (Sayılar 12:13-15) ve peygamber Elişa tarafından Suriyeli Naaman’ın iyileştirilmesi (2. Krallar 5:1-19). Bu olay Luka 4:27’de de anılır.
Cüzamlı, duruşundan ve sözlerinden de anlaşıldığı üzere Rab’be alçakgönüllülük ve imanla yaklaştı. Dizlerinin üzerine çöküp yüzünü yere koyarak, yüzüstü kapanarak, O’na secde etti. Yahudiler yalnızca Tanrı’ya secde ederlerdi. İsa ise Tanrı olduğu için, havari Petrus’un (Elçilerin İşleri 10:26) ve Vahiy’deki meleğin (19:10) yaptığı gibi kendisine sunulan bu tapınma onurunu reddetmez. Cüzamlı yalvararak şöyle dedi: “Rab, istersen beni temiz kılabilirsin.” İyileşmesi için İsa’nın Tanrı’ya dua etmesini istemez. O’nun bizzat yetkiye, ilahî güce sahip olup kendisini cüzamdan arındırabileceğine inanır. Ayrıca O’ndan kendisine dokunmasını ya da bir söz söylemesini de istemez. İsa’nın onu iyileştirebileceğine tam olarak inanır. Yalnızca istemesi yeterlidir. Böyle bir iman, Rab’bin mucizeyi gerçekleştirmesi için gerekli bütün şartları sağlar.
5:13 Elini uzatıp ona dokundu ve şöyle dedi: “İstiyorum, temiz ol.” Ve cüzam hemen ondan ayrıldı.
Rab, “acıyarak” (Markos 1:41) elini uzattı ve ona dokundu, zavallı cüzamlıya değdi. Bu hareket, bir cüzamlıyla temas etmek hem tehlikeli hem de yasa tarafından yasaklanmış olduğu için, hahamları ve orada bulunan bütün Yahudileri mutlaka sarsmış olmalıdır. Ancak acı çekenleri seven merhameti bol İsa, hastaya şefkatini göstermek istedi (4:40 üzerine yorumlar). Ayrıca Tanrı-insan olarak hiçbir hastalığa yakalanma tehlikesi yoktu. Musa yasasının koyucusu olarak da onun hükümlerine bağlı değildi. Aziz Altın Ağızlı Yuhanna’nın ifade ettiği gibi “Bir kul gibi değil, Rab olarak iyileştirir ve tereddüt ya da korku olmadan dokunur.”
“İsterim, temiz ol” cevabı, Rab’bin cüzamlının O’nda tanıdığı yetkiyi reddetmediğini gösterir. Buna karşılık havariler, daha sonra gerçekleştirdikleri mucizeler kendi yetki ve güçlerine atfedildiğinde şiddetle karşı çıkmışlardır (Elçilerin İşleri 3:12, 14:14-15).
Ayrıca “cüzamın hemen ondan ayrılması”, yani cüzamlının anında iyileşmesi, ilahî bir etkinliğin kanıtıydı. Rab’bin tümüyle kutsal eli yalnızca hastalıktan ve cüzamın yasal kirliliğinden etkilenmeden kalmakla kalmadı, aynı zamanda cüzamlı bedeni de derhal temiz kıldı.
5:14 Ve ona kimseye bir şey söylememesini buyurdu fakat git, kendini kâhine göster ve temizlenmen için Musa’nın buyurduğu sunuyu sun. Bu onlara tanıklık olsun.
İyileştirmeden hemen sonra Rab, “sert bir uyarıyla” (Markos 1:43), yani güçlü bir tonla, ona kimseye bir şey söylememesini buyurdu. İsa birçok kez iyileştirdiği hastalara şifa mucizesi hakkında konuşmamalarını yasaklamıştır (Matta 9:30, 12:16; Markos 1:44, 5:43, 7:36, 8:26; Luka 8:56). O, belirtileri insanların övgüsünü kazanmak için değil, onların kurtuluşunu amaçladığı için gerçekleştiriyordu. Ayrıca kalabalıkların zamansız ve sonuçsuz bir coşkuya kapılmasını istemiyordu. Böylece Ferisilerin kıskançlığı da kışkırtılmayacaktı. Bu ise daha sonra, Rab görevini tamamlayıp Çilesine doğru ilerlediğinde gerçekleşecekti.
Ve İsa iyileşen cüzamlıya ikinci bir buyruk verir: “Git, kendini kâhine göster ve temizlenmen için Musa’nın buyurduğu sunuyu sun.” Kâhinler cüzamı teşhis etmekten sorumluydu (Levililer 13. bölüm). Ayrıca gerekli kurban sunulduktan sonra iyileşen cüzamlıların topluma yeniden kabulünü de sağlarlardı (Levililer 14:1-32). Bu nedenle Rab, iyileştirdiği cüzamlıları kâhinlere gönderirdi (Luka 17:14).
Ayrıca iyileşenlerin sunduğu ve kâhinlerin yararlandığı kurbanlar, onların İsa’ya karşı olumsuz tutumları konusunda mazeretsiz kalmalarına neden oluyordu. Bizzat kendilerinin doğruladığı cüzamlıların bu harikulade iyileşmesi, İsa’nın Musa yasasını yerine getirdiğinin ve ilahî güce sahip olduğunun inkâr edilemez bir kanıtıydı. “Onlara tanıklık olsun” ifadesinin anlamı budur. Yani eğer daha sonra kâhinler İsa’nın gücünü sorgulamaya kalkarlarsa, herkes onlara şöyle diyebilirdi: “Sizler, iyileştiği için şükran olarak cüzamlının sunduğu kurbanı bizzat kabul ettiniz. Şimdi nasıl oluyor da bu iyileşmeyi inkâr ediyorsunuz?”
5:15–16 Fakat O’nun hakkında haber daha da yayılıyordu. Büyük kalabalıklar O’nu dinlemek ve hastalıklarından iyileşmek için toplanıyordu. O ise ıssız yerlere çekilip dua ediyordu.
Rab’bin yasağına rağmen cüzamlı, şükranla iyileştiğini herkese duyuruyordu (Markos 1:45). Aynı şeyi iyileşen diğer kişiler de yapıyordu. Bunun sonucunda O’nun ünü gittikçe daha çok yayılıyor, O’nun hakkındaki haber daha da artıyordu. Böylece her yerden kalabalık halk toplulukları, büyük kalabalıklar, O’nun harika öğretisini dinlemek ve çeşitli hastalıklardan iyileşmek için geliyordu. İsa her gününü vaaz etmeye ve hastaları iyileştirmeye adıyordu. Fakat zaman zaman dünyanın gürültüsünden uzak, sessiz yerlere, ıssız bölgelere, çekiliyordu. Orada dikkatini hiçbir şey bölmeden uzun saatler, çoğu kez bütün gece boyunca dua ediyordu.
Bütün Kutsal İncillerin anlatıları, Rab’bi yalnızca öğrencilerini duaya teşvik eden bir öğretmen olarak değil, aynı zamanda dua eden insanın mükemmel örneği ve modeli olarak da sunar. İlgili bölümlerin karşılaştırmalı incelenmesi, İncil Yazarı Luka’nın özellikle dikkat ve özenle İncil’inde Rab’bi dua ederken gösteren tanıklıkları kaydettiğini ortaya koyar. Hatta bu tanıklıkların birçoğu yalnızca Luka İncili’nde bulunmaktadır. Vaftiz sırasındaki duanın (Luka 3:21) dışında, Rab kamusal faaliyetinin ve hizmetinin birçok anında dua ederken gösterilir (Luka 5:16, 6:12, 9:18-29, 11:1, 22:32-41-44, 23:46). İnsan olarak dua eder ve Tanrı olarak duayı işitir. Tıpkı bir üniversitenin rektörünün, sıradan bir öğretim üyesi olarak izin almak istediğinde rektörlüğe başvuru yapıp, sonra bunu rektör sıfatıyla kendisinin onaylaması gibi… Ayrıca Rab’bin tanrı-insan kişiliğinde ilahî ve insanî tabiat özsel olarak birleşmiştir. Bu nedenle İsa, yalnızca iyilikler istemekle sınırlı olmayan, aksine imanlının Tanrı ile birleşmesini hedefleyen kesintisiz ve mükemmel duanın örneğidir.
c) Kefernahum’daki Felçlinin İyileştirilmesi (5,17-26)
Kefernahum’daki felçlinin iyileştirilmesini anlatan üç Sinoptik İncil yazarı (bkz. Matta 9,2-8; Markos 2,2-12; Luka 5,17-26), Mesih’in Tanrılığını art arda gerçekleşen üç güçlü belirtiyle ortaya koyarlar:
a) günahların bağışlanması,
b) yüreklerin bilinmesi,
c) felçlinin iyileştirilmesi.
Günah, ruhun bozulması; hastalık ise bedenin bozulmasıdır. Hem ruhsal hem bedensel bozulmayı yeniden eski hâline getirebilen ve aynı zamanda insanın iç dünyasını, yani yüreğinin içeriğini bilen yalnızca Yaratıcı’nın kendisidir. Mesih bu üçünü de aynı anda gerçekleştirir; çünkü O, Yaratıcı Tanrı’dır. Bunlardan ilki, yani günahların bağışlanması, Ferisiler tarafından sorgulandı; ancak ikinci ve üçüncüyü inkâr edemediler.
Felçlinin iyileştirilmesi sırasında İsa ile İsrail’in ruhani önderleri arasında sessiz bir diyalog gerçekleşir. Bu önderlik, yeni ortaya çıkan peygamberin, kendi çevrelerinden gelmediği için peygamberlik makamındaki yetkisini daha başlangıçta sorgulamaktadır. Temsilcileri Kefernahum’a, peygamberlik makamına yeni çıkmış bu kişiyi küçük düşürmek ve onun öğretisini sınamak için gelmişlerdi; elbette gerçek niyetlerini açıkça ortaya koymadan. İsa ise onlara yine gizli, fakat tartışılmaz bir biçimde, sıradan bir peygamber olmadığını gösterir: O Tanrı’dır (krş. Yuhanna 10,37-38).
5,17 “Bir gün İsa öğretiyordu. Celile’nin ve Yahudiye’nin bütün köylerinden ve Yeruşalim’den gelmiş Ferisiler ve Kutsal Yasa uzmanları orada oturuyorlardı. Rab’bin gücü hastaları iyileştirmek için İsa’yla birlikteydi.”
Cüzamlıyı iyileştirmesinden birkaç gün sonra Rab, Kefernahum’daki bir evde öğretiyordu (bkz. Markos 2,1). Dinleyicileri arasında, halkın kendilerine özel bir saygı göstermesi gereken kişiler olarak oturmuş bulunan Ferisiler ve Kutsal Yasa uzmanları da vardı.
Ferisiler özel bir dinî topluluk oluşturuyorlardı. MÖ 2. yüzyılda, Helenistik kültürün etkisinden uzak kalarak atalarının dinini saf biçimde korumak için gayretle mücadele eden en ateşli Yahudiler arasından ortaya çıktılar. Ancak zamanla ruhsal hayatın özünü kaybedip biçimlere ve dış görünüşlere bağlandılar. İkiyüzlü ve gururlu hâle geldiler; birçok kez Tanrı’ya karşı saygısızlık edecek duruma düştüler, çünkü insan geleneklerini Tanrı’nın Yasası’nın üzerine koyuyorlardı.
Gösteriş merakları sayesinde halkın gözünde “kutsal” kişiler olarak ün kazandılar ve halk üzerinde adeta bir tabu oluşturdular. Bununla birlikte, dindar Yahudiler onların çürük temellerini fark ediyor ve onları bütünüyle güvenilmez kimseler olarak görüyorlardı. Rab, Ferisilerin ikiyüzlü hayatlarını kendilerine yönelttiği korkunç “vay halinize” sözleriyle açığa vurdu (bkz. Matta 23,13-36). sdfsdf
Elbette Ferisilerin hepsi ikiyüzlü değildi. Aralarında temiz yürekli, Tanrı’ya ve O’nun Yasası’na içtenlikle iman eden insanlar da vardı. Nikodim, Gamaliel ve elçi Pavlus bunlar arasındaydı.
Kutsal Yasa uzmanları ya da hukukçular veya yazıcılar, eğitimli Ferisilerdi. Musa’nın Yasası’nı inceler, yorumlar ve öğretirlerdi. Başka bir ifadeyle, İsrail halkının hem ilahiyatçıları hem de hukukçularıydılar. Çünkü onların teokratik yönetim düzeninde Musa’nın Yasası, aynı zamanda hem dinî hem de siyasal yasama niteliğindeydi.
Bütün köylerden ifadesiyle İncil yazarı Luka, mübalağa sanatını kullanarak pek çok farklı yerden büyük bir kalabalığın toplandığını belirtmektedir. Özellikle dikkat çekici olan, başkentin dinî çevrelerinden temsilcilerin de orada bulunmasıdır. Bu nedenle Luka, daha önce sözünü ettiği Yahudiye bölgesinin içinde yer alan Yeruşalim‘i özellikle zikreder. Görünüşe göre İsa’nın faaliyeti artık Büyük Kurul tarafından da öğrenilmişti.
İsrail’in ruhani önderleri ayrıca Rab’bin Dağdaki Vaazı sırasında şu sözleri ilan ettiğini de öğrenmişlerdi:
“Size derim ki, doğruluğunuz dinsel yorumcuların ve Ferisiler’in doğruluğunu aşmıyorsa, Göklerin Hükümranlığı’na giremeyeceksiniz.” (Matta 5,20).
Bunun üzerine Kefernahum’a resmî temsilciler göndermeye karar verdiler. Amaçları bu cesur öğretmeni tanımak ve onun öğretişini değerlendirmekti.
Rab’bin gücü ifadesi, Yahve’nin gücüne işaret eder. İsa bu güce bütünüyle sahipti; tıpkı meleğin daha önce Bakire’ye bildirdiği gibi (1,35). İsa’nın ilâhî gücü, onların arasında gerçekleştirdiği iyileştirmelerle doğrulanmaktadır.
Buradaki zamir Ferisiler ve Kutsal Yasa uzmanlarına değil, “dinlemek ve hastalıklarından kurtulmak için” gelen kalabalığa işaret etmektedir (bkz. ayet 15). Böylece İncil yazarı, kendisini gözlemlemek üzere gelen bu resmî temsilcilerin varlığına rağmen İsa’nın öğretme ve iyileştirme hizmetini hiçbir engel olmaksızın sürdürdüğünü belirtmektedir.
5,18 “İşte o sırada bazı adamlar, felçli bir adamı döşek üzerinde taşıyarak getirdiler. Onu içeri sokup İsa’nın önüne koymaya çalışıyorlardı.”
İncil yazarı Luka, mucizenin anlatımına “işte” sözüyle başlayarak anlatımına canlılık ve tasvir gücü kazandırır.
Rab’bin öğrettiği eve, ağır hastalığı sebebiyle bir felçliyi döşek üzerinde getirdiler. İncil yazarı Markos’un kullandığı meşhur “dört kişi tarafından taşınan” ifadesi (2,3), yalnızca onu dört kişinin taşıdığını değil, felcin ileri derecede olduğunu da belirtir. Dikkat çekicidir ki diğer İncil yazarları “felçli” kelimesini kullanırken (Matta 9,2; Markos 2,3), Luka o dönemin tıp terminolojisinde kullanılan felç olmuş anlamındaki ifadeyi tercih eder.
Felçliyi taşıyan adamlar onu içeri sokup İsa’nın önüne koymaya çalışıyorlardı. Eve girmek ve hastayı İsa’nın önüne götürmek için birçok çaba gösterdiler. Ancak öğretisini dinleyen insanların oluşturduğu kalabalığı aşmak kolay değildi (bkz. Markos 2,2).
5,19 “Kalabalık yüzünden onu içeri sokacak bir yol bulamayınca çatıya çıktılar, kiremitleri açıp onu döşeğiyle birlikte ortada, İsa’nın önüne indirdiler.”
Felçliyi taşıyanlar İsa’ya yaklaşmanın başka bir yolunu bulamayınca çatıya çıktılar. Antik Doğu’da en küçük evde bile bulunan çatının düz kısmına böyle denirdi. Günümüzdeki “teras”a benzeyen bu bölüm, bugün mimarlık dilinde de “çatı” olarak adlandırılır.
Büyük ve zengin evlerde çatıya çıkan merdivenler içeride bulunurken, Rab’bin bulunduğu bu küçük ve yoksul ev gibi evlerde dışarıda bulunurdu. Felçliyi buradan çatıya çıkardılar. Ardından, kiremitlerin arasından ifadesinin gösterdiği gibi bazı kiremitleri kaldırdılar.
O dönemin kiremitleri büyük ve ağırdı; boyutları 70 x 70 santimetreye kadar ulaşabiliyordu. Çatının ahşap iskeletini oluşturan çapraz kirişlerin üzerine yerleştirilirlerdi. Bazı durumlarda kirişlerin üzerinde çamurla sıvanmış kamış örgüsü de bulunmazdı. Felçliyi taşıyanların yalnızca birkaç kiremiti kaldırmaları yeterli olmuş olmalıdır.
Sonunda hastayı, üzerinde yattığı küçük döşekle birlikte aşağı indirdiler. Markos’un kullandığı “aşağı indirdiler” fiilinin de gösterdiği gibi, döşeği iplerle bağlamışlardı (Markos 2,4).
5,20 “İsa onların imanını görünce, ‘Dostum, günahların bağışlandı’ dedi.”
Yukarıda anlatılan bütün bu davranışlar, hem felçlinin hem de onu taşıyanların büyük imanını ortaya koymaktadır. İsa’nın önüne ulaşma çabaları ne kolay ne de zahmetsiz ve tehlikesizdi. Buna rağmen hasta bütün bu sıkıntılara katlanmayı kabul etti; onu taşıyanlar da cesur davranışlarda bulunmaktan çekinmediler. Çünkü onları harekete geçiren güçlü iman, her türlü engeli ortadan kaldırıyordu.
İsa onların bu imanını ödüllendirerek, onlar daha kendisine hiçbir şey söylemeden felçliye döndü ve şöyle dedi:
“Dostum, günahların bağışlandı.”
Rab hastaya şefkatli bir hitapla seslenerek çektiği sıkıntı karşısında ona merhametini gösterir. Diğer İncil yazarları burada “oğlum” şeklindeki hitabı kullanırlar (Matta 9,2; Markos 2,5).
Rab, sıkıntı içindeki felçliye önce ruhsal sağlığını bağışlayarak günahlarının bağışlanmasını armağan eder. Felçlinin günahlarının ne olduğunu ayrıntılı biçimde belirlemeye gerek yoktur. Beytesta’daki felçlinin iyileştirilmesi sırasında İsa’nın hastalık ile günah arasında açıkça bağlantı kurduğunu biliyoruz. Bu nedenle iyileştirdiği kişiye şöyle buyurmuştu:
“İşte sağlığına kavuştun. Artık günah işleme. Yoksa başına daha kötü bir şey gelir.” (Yuhanna 5,14).
Ancak doğuştan kör olan adam söz konusu olduğunda, öğrencileri hastalığının sebebini sorduklarında Rab şöyle cevap verdi:
“Ne kendisi günah işledi, ne de anne babası.” (Yuhanna 9,3).
Demek ki İsa, her hastalığın kişisel günahlardan kaynaklandığını savunan birçok rabbin görüşünü kabul etmiyordu. Kefernahum’daki felçli konusunda da felcin sebebinden söz etmedi; yalnızca onun günahlarını bağışladı.
5,21 “Dinsel yorumcularla Ferisiler, ‘Tanrı’dan başka kim günahları bağışlayabilir? Bu adam kim? Tanrı’ya küfrediyor!’ diye düşünmeye başladılar.”
Yazıcılar ve Ferisiler şaşkınlık içinde kalırlar. Yeni Öğretmenin sözlerinde açık yakalamak ve onu dinleyicilerinin önünde küçük düşürmek amacıyla gelmişlerdi. Birdenbire, kendi anlayışlarına göre korkunç bir küfür işittiler; bu da kötü niyetli planlarını gerçekleştirmelerini kolaylaştırıyordu. Bununla birlikte İsa’ya doğrudan bir itirazda bulunmaya cesaret edemediler. İçlerinden O’na karşı çeşitli düşünceler geçirdiler.
Yalnızca Tanrı’nın günahları bağışlama yetkisine sahip olması, Ferisilerin keyfî bir öğretisi değil, Kutsal Yazı’nın gerçek ve sahih öğretisidir. Peygamber Yeşaya’nın kitabında Tanrı kesin bir biçimde şöyle bildirir:
“İsyanlarını silen benim.” (Yeşaya 43,25).
İnsan kötülüğü hangi yöne yönelirse yönelsin, doğrudan veya dolaylı olarak Tanrı’ya karşı işlenmiş olur. Bu nedenle günahları bağışlama hakkı yalnızca Tanrı’ya aittir.
Mesih sıradan bir insan veya yalnızca büyük bir peygamber olsaydı, kendisine ait olmayan bu ilâhî hakkı üzerine alması gerçekten büyük bir küfür olurdu. Ancak İsa aynı zamanda Tanrı’ydı. Bunu yazıcılara ve Ferisilere onların düşüncelerini okuyarak hemen kanıtlar.
5,22 “Onların düşüncelerini bilen İsa şöyle karşılık verdi: ‘Yüreklerinizde neden böyle düşünüyorsunuz?’”
Kutsal Kitap’ın insan anlayışında “yürek” kelimesi düşüncenin merkezi ve insanın bütün iç dünyası anlamına gelir. Rab, “Yüreklerinizde neden böyle düşünüyorsunuz?” sorusuyla yürekleri bilen olduğunu ortaya koymaktadır.
Yürekleri bilen ise yalnızca Tanrı’dır; O, “yürekleri ve gönülleri sınayan”dır (Mezmur 7,9; krş. 2. Tarihler 6,30; Yeremya 17,10; Vahiy 2,23). Dolayısıyla İsa Tanrı’dır.
5,23 “Hangisi daha kolay? ‘Günahların bağışlandı’ demek mi, yoksa ‘Kalk, yürü’ demek mi?”
Bir kimsenin günahları bağışlayabildiğini iddia etmesi kolaydır; fakat bir felçliye kalkıp yürümesini emretmek daha zordur. Çünkü ikinci söz, insan duyularının önünde gerçekleştiği için hemen sınanabilir.
İsa, hastaya ikinci sözü söyleyip onu iyileştirecek ve böylece kendisine söylediği ilk sözün de yetkisine sahip olduğunu gösterecektir.
5,24 “Ne var ki, İnsanoğlu’nun yeryüzünde günahları bağışlama yetkisine sahip olduğunu bilesiniz diye felçliye, ‘Sana söylüyorum, kalk, döşeğini al ve evine git!’ dedi.”
“İnsanoğlu” ifadesi bir İbranice deyimdir ve kelimenin dar anlamıyla insanı ifade eder. Ancak belirli artikel ile, yani “İnsanoğlu” şeklinde kullanıldığında, Mesih’in adı ve Mesihsel bir unvan hâline gelir (krş. Daniel 7,13).
Rab bu adı kendisi için seçmiştir (krş. Elçilerin İşleri 7,56). Çağdaşlarına “Ben Tanrı’yım” veya “Ben insanım” deseydi, kendisini tam olarak ifade etmiş olmazdı; çünkü O yalnızca Tanrı veya yalnızca insan değildi. “Ben Tanrı-İnsan’ım” deseydi, onlar bu ifadeyi henüz anlayamayacaklardı. Bu nedenle Rab, Daniel’in Mesihsel peygamberliğini hatırlatarak kendisini İnsanoğlu olarak tanıttı.
İnsanoğlu, Tanrılığının açık ve tartışılmaz kanıtlarını ortaya koyar. Felçliyi şu sözlerle iyileştirir: “Sana söylüyorum, kalk, döşeğini al ve evine git!”
Rab bu buyrukla olayın gerçekliğini doğrulamakla kalmaz, özellikle kendi kudretinin üstünlüğünü vurgular. O yalnızca hastalığı yenmekle kalmaz, hastalıkla adeta alay edercesine onun üzerindeki mutlak hâkimiyetini gösterir.
5,25 “Adam onların önünde hemen ayağa kalktı, üzerine yattığı döşeği aldı ve Tanrı’yı yücelterek evine gitti.”
Hemen, derhâl, daha önce dört adamın üzerinde taşıdığı döşeği alarak yatalak olan adam ayağa kalktı ve evine döndü.
Sağlığının mucizevî, anlık ve eksiksiz biçimde yeniden kazanılması, İncil yazarı Luka’nın başka olaylarda da belirttiği gibi (bkz. 13,13; 17,15; 18,43), Tanrı’yı yüceltmesine vesile oldu.
5,26 “Herkesi şaşkınlık aldı. Tanrı’yı yüceltiyor, büyük korkuya kapılarak, ‘Bugün şaşılacak şeyler gördük’ diyorlardı.”
Orada bulunanların duyguları şaşkınlık ve korku idi; yani hayranlık, şaşkınlık ve huşu içindeydiler. Çünkü şaşılacak şeyler görmüşlerdi.
İsa’nın ilâhî tabiatı yalnızca yürekleri bilmesiyle dahi kanıtlanmıştı. Ancak bunu yalnızca Ferisiler fark etmişti. Bu nedenle iyileştirme mucizesi de gerçekleşti ki orada bulunan halk, karşılarında günahları bağışlamak isteyen ve buna gücü yeten gerçek Tanrı’nın bulunduğunu anlayabilsin.
d) Matta’nın Çağrılması ve Rab’bin Öğretisi (5,27-39)
Kefernahum’daki felçlinin iyileştirilmesinden sonra (ayet 17-26), Rab, üç Sinoptik İncil yazarı tarafından da kaydedildiği üzere Matta’yı çağırır (bkz. Matta 9,9-13; Markos 2,13-17; Luka 5,27-32).
5,27. “Bundan sonra İsa dışarı çıktı ve vergi toplama yerinde oturan Levi adında bir vergi görevlisini gördü. Ona, ‘Ardımdan gel’ dedi.”
Bundan sonra İsa, mucizeyi gerçekleştirdiği evden ayrılırken bir vergi görevlisi gördü; bir vergi toplama yerinin önünde durdu ve bütün dünyanın kınayıp reddettiği bu adama gözlerini dikti (bkz. 3,12 hakkındaki açıklamalar). Rab’bin bakışı vergi görevlisinin yüreğinin derinliklerine kadar nüfuz etti ve onun gizli arzularını ayırt edebildi: kendisini ezen günah yükünden kurtulma ve yeni, temiz bir hayata kavuşma özlemini. Rab, yürekleri bilendi; bunu, kısa bir süre önce Ferisilerin düşüncelerini okuyarak da göstermişti (bkz. ayet 22).
Levi Matta’nın ikinci adıydı. Luka ve Markos’un da (bkz. Markos 2,14) bu adı kullanmaları dikkat çekicidir; zira nezaketlerinden dolayı, İncil yazarı Matta’nın bir zamanlar vergi görevlisi olduğunu belirtmek istemezler. Matta’nın kendisi ise alçakgönüllülükle vergi görevlisi olduğunu belirtir (bkz. Matta 9,9; 10,3) ve Mesih’in kendi hayatında gerçekleştirdiği mucizeyi şükranla ikrar eder.
Günahla bağlarını gerçekten koparıp ilâhî lütuf alanına giren insan, mübarek alçakgönüllülük hâlini yaşar ve günahkâr geçmişinden söz etmekte güçlük çekmez. Aksine, kendisini bunca kötülükten kurtaran Allah’ın sevgisinin büyüklüğünü ilan etmekten sevinç duyar.
Matta da her vergi görevlisi gibi açgözlüydü; sınırsız tamahkârlığın ve pervasız haksızlığın esiri olmuştu. Fakat Allah’ın sevgisi onu yakaladı ve hiç umulmadık bir şekilde kurtardı. Aziz Theofilaktos şöyle yazar: “Allah’ın insan sevgisine hayran ol; kötünün araçlarını nasıl yağmaladığını gör.” Zigabenos ise yerinde olarak şöyle belirtir: “Bak, lâyık olanları nasıl seçiyor; tıpkı çamurun içindeki inciler gibi.”
Vergi toplama yeri, vergilerin toplandığı gümrük dairesine verilen addı. Matta burada kâtip, muhasebeci veya belki de bir gümrük şirketinin yöneticisi olarak görev yapıyordu. Bu da en azından temel eğitimden geçmiş olduğunu gösterir. Başka bir ifadeyle, bugünün lise mezununun sahip olduğu yazı ve okuma bilgisine sahipti. On iki öğrenci arasında en eğitimli olan oydu. Allah bu yeteneğini değerlendirdi ve onu Kutsal Ruh’un aydınlatmasıyla zenginleştirdikten sonra, ilk İncil’i kaleme alma görevini ona verdi. Böylece onu insanlığın büyük bir hayırseveri, bu dünyanın tanıdığı en değerli armağanlardan birinin paydaşı yaptı.
Rab, Matta’ya en şerefli çağrıyı yöneltir: “Ardımdan gel.” Onu öğrencisi ve elçisi olmaya çağırır. En yakın çalışma arkadaşlarının arasına toplumun alt tabakasından olan balıkçıları kabul eden Rab, kötü şöhretli sınıfların en aşağısında görülen bir vergi görevlisini de aralarına katmaktan çekinmedi.
Aziz İoannis Hrisostomos şöyle hükmeder: “Çünkü vergi toplama işinden daha aşağılık, balıkçılıktan da daha değersiz bir meslek yoktur.” Bu olay, gerçekten tövbe edenlerin hayatında ilâhî lütfun gerçekleştirdiği mucizeye tanıklık eder. Aynı zamanda açıkça gösterir ki, bundan sonra gerçekleştirilecek olan harikulade hizmet insanî meziyetlere değil, Allah’ın iradesine ve kudretine dayanmıştır.
5,28. Her şeyi bırakıp ayağa kalktı ve İsa’nın ardından gitti.
Matta, Rab’bin çağrısına “her şeyi bırakarak” karşılık verdi. O anda vergi dairesindeki işlerini, mesleğini, kazancını ve genel olarak alışageldiği yaşam biçimini terk etti. Kendini Tanrı’ya boş bir kap olarak sunmaya karar verdi; böylece Tanrı onu kendi lütfuyla dolduracak ve yeni bir insana dönüştürecekti. Açgözlü ve adaletsiz bir vergi görevlisi olan Matta, artık fedakârlık ve kendinden vazgeçme yolunu kararlılıkla izlemeyi seçti.
Matta’nın İsa’nın çağrısına hemen karşılık vermesi, Rab’bin ilk öğrencilerinin davranışlarını hatırlatır (bkz. 11. ayet). Ancak vergi görevlisi Matta’nın durumu gerçekten de kendine özgü ve sarsıcıdır. Diğer öğrenciler, Vaftizci Yahya’nın öğrencileri oldukları için önceden dinî bir eğitim almışlardı. İsrail’in vaatleri ve beklentileriyle yetişmiş, Mesih’e duyulan özlem ve O’nun gelişini bekleyiş içinde yaşamışlardı. Ürdün Nehri kıyısında, kendi öğretmenlerinin Nasıralı İsa’yı kendilerine tanıttığını da duymuşlardı (bkz. Yuhanna 1,29). Dolayısıyla İsa’nın çağrısını kabul edip O’nun yanına gitmeleri şaşırtıcı değildi.
Fakat bir vergi görevlisinin, yani kendi halkına ihanet eden ve işgalcilerle açıkça iş birliği yapan bir Yahudi’nin İsa’nın ardından gitmesi ilk bakışta anlaşılmaz görünür. Öyleyse şu soru ortaya çıkar: Günaha adeta batmış bir vergi görevlisi, günahkâr ilişkilerini kesin olarak geride bırakmaya ve sonsuza dek Mesih’in ardından gitmeye nasıl karar verebildi? İçinde böyle bir kararı besleyen neydi? Rab’bin kutsal şahsiyetinin karşı konulmaz bir çekim gücü olduğunu ve O’nun tek bir sözünün Matta’nın hayatının yönünü değiştirmeye yettiğini mi kabul etmeliyiz? Yoksa Matta’nın yüreğinde hâlâ sönmemiş bir iman kıvılcımı bulunduğunu ve İsa’nın gerçekleştirdiği mucizeleri duydukça bu kıvılcımın yeniden canlanıp alevlendiğini mi düşünmeliyiz? Belki de günahın kendisi, insanın ruhunda bir doygunluk ve bıkkınlık yaratmış, onu hakikati ve arınmayı aramaya yöneltmişti.
Bütün bunlar, Matta’nın kendisine sonsuzluğa giden yolu ardına kadar açan bu büyük kararını kısmen açıklayabilecek olasılıklardır. Anlaşılan, onun iç dünyasında hâlâ sağlıklı ve bozulmamış bir şeyler vardı; günah içinde yaşamayı kabullenmemişti. Elbette tutkularının peşinden gidiyordu, ama onları hiçbir zaman mazur görmemişti. Daha önce gerçekleşen felçlinin iyileştirilmesi olayı da onu büyük ölçüde cesaretlendirmiş olmalıydı. Matta’nın bu olaya muhtemelen kendisinin de tanık olduğu düşünülebilir. Orada İsa’nın günahları bağışlama yetkisine sahip olduğunu söylediğini duymuştu. Matta, kendi günahlarının da bağışlanabileceğine inanmış olabilir. İşte bu nedenle, Kurtarıcı İsa’nın çağrısına büyük bir istekle karşılık verdi.
5,29. Levi, İsa onuruna kendi evinde büyük bir ziyafet verdi. Vergi görevlilerinden ve başka kişilerden oluşan kalabalık bir grup da onlarla birlikte sofraya oturmuştu.
Levi-Matta, İsa Mesih’le karşılaşmasını, sanki işinde önemli bir terfi almış gibi, hayatında büyük bir olay olarak görüyordu. Bu sevincini kutlamak için “evinde büyük bir ziyafet düzenledi.” Meslektaşlarını ve tanıdığı başka insanları da davet ederek bu mutluluğu onlarla paylaşmak istedi. Nitekim İncil’de, «Vergi görevlilerinden ve başka kişilerden oluşan büyük bir kalabalığın» onunla birlikte sofraya oturduğu belirtilir. Matta, anlaşılan, vergi görevliliğini bırakıp İsa’nın ardından gitmeye karar verdiğini de davetlilere duyurdu. Artık İsa’nın öğrencisi olan Matta, arkadaşlarının da O’nu tanımasını istiyordu. Düzenlediği bu ziyafet, onların İsa’yla tanışmaları için bir fırsattı. Bu, Matta’nın ilk misyonerlik girişimiydi. Tanrı’nın onun aracılığıyla dünyaya yayacağı bereketin ilk adımı da böylece atılmış oldu. Matta’nın hayatındaki bu değişim, Tanrı’yla iş birliğinin başlangıcıydı. İlerleyen yıllarda Filistin’deki Yahudi kökenli Hristiyanlara kurtuluş müjdesini duyuracak ve Tanrı’ya sunduğu hizmet, ilk İncil’i kaleme almasıyla en önemli meyvelerinden birini verecekti.
Eski Çağ’da, İsa’nın yaşadığı dönemde insanlar yemeklerini alçak sedirlere uzanarak yerlerdi. Sofradakiler sol dirseklerine dayanır, sağ elleriyle de önlerindeki yiyecekleri alırlardı. Sol dirseklerinin altına bir yastık koyarak gövdelerini destekler, başlarını ve göğüslerini hafifçe yukarıda tutarlardı. Bu nedenle, bizim bugün «Yemek yemek için oturmuşlardı» dediğimiz durumu o dönemde «sofraya uzanmışlardı» diye ifade ederlerdi.
5,30 Din bilginleri ve Ferisiler, İsa’nın öğrencilerine söylenerek (γογγύζω), “Vergi görevlileri ve günahkârlarla neden yiyip içiyorsunuz?” diye sordular.
İsa’nın düşmanları, adeta gölgesi gibi O’nu takip ediyorlardı. Matta’nın evinde ziyafet verilirken onlar da olup bitenleri yakından izliyorlardı. Elbette kendileri sofraya katılmıyor, günahkâr saydıkları vergi görevlileriyle bir araya gelip onlarla aynı sofrayı paylaşmaktan kaçınıyorlardı.
«Gongyzō» (γογγύζω) fiili, ses taklidine dayanan bir sözcüktür. Güvercinlerin çıkardığı boğuk, mırıltılı sesi (güngü-güngü) ifade eder. Burada ise mecaz anlamda kullanılarak din bilginleriyle Ferisilerin hoşnutsuzluklarını ve onaylamadıklarını mırıldanarak dile getirmelerini anlatır. İsa’nın yaptıklarını kendilerine yakıştıramıyor, O’na karşı söylenip duruyorlardı.
Diğer iki İncil yazarı, bu yakınmanın doğrudan Öğretmen’e, yani İsa’ya yönelik olduğunu belirtir (bk. Matta 9,11; Markos 2,16). Luka ise onlarla çelişmeden, bu olayı tamamlayıcı bir ayrıntıyla aktarır: Rab’bi doğrudan eleştirmeye cesaret edemeyen din bilginleri ve Ferisiler, suçlamalarını öğrencilerine yöneltiyorlardı. «Vergi görevlileri ve günahkârlarla neden yiyip içiyorsunuz?» sorularıyla aslında şu düşünceyi dile getiriyorlardı: «Günahkârlarla birlikte oturup yiyip içen biri, Allah’tan korkan, O’na bağlı bir öğretmen olabilir mi?» Anlaşılan din bilginleri ve Ferisiler, öğrencilerin Öğretmenlerine duydukları güveni sarsmak istiyorlardı. İnsanların zihnine Allah hakkında kuşku düşürmek, şeytanın bilinen yöntemlerinden biridir (bk. Yaratılış 3,1). Şeytan, kendi hizmetine girenleri de aynı yöntemi kullanmaya yöneltir. Nitekim Havari Pavlus’un kurduğu kiliselerin, kendilerini kardeş gibi gösteren sahte kardeşler yüzünden ne büyük tehlikeler atlattığı bilinmektedir. Bu kişiler, Pavlus’un havarilik yetkisini sorgulayarak imanlıların gözünde onu itibarsızlaştırmaya çalışıyorlardı. Çünkü şunu biliyorlardı: Hristiyanlar kendilerine Müjde’yi duyuran kişiden uzaklaştırılırlarsa, çok geçmeden onun kendilerine öğrettiği hakikatleri de reddetmeye başlayabilirlerdi.
5,31. İsa onlara şöyle karşılık verdi: «Sağlıklı olanların değil, hastaların hekime ihtiyacı vardır.»
İsa Mesih, kendisini yadırgayan din bilginleriyle Ferisilere son derece basit bir cevap verir: «Sağlıklı olanların değil, hastaların hekime ihtiyacı vardır.» Hekim hastalıktan nefret eder ve onunla mücadele eder. Ancak hastadan yüz çevirmez; onu sever ve iyileşmesi için elinden geleni yapar. İsa da bir hekimdir ve bu niteliğinin gereğini yerine getirir. Yani şifaya ihtiyaç duyanlara yaklaşır. Günahkârları suçlarından dolayı aklamaz; ancak günahlarını kabul edip tövbe ettiklerinde onlara şifa sunar.
Rab, herkesin kolayca anlayabileceği bu düşünceyi daha da güçlü bir biçimde ortaya koymak için Peygamber Hoşea’nın sözlerine de başvurur. Matta’nın İncil’inde aktarıldığı üzere Rab şöyle der: «Ben kurban değil, merhamet isterim» (Matta 9,13; bk. Hoşea 6,6). Rab böylece Kutsal Yazılar’ın yalnızca günahkârlara sevgi gösterilmesini dışlamadığını, aksine merhameti her türlü kurbandan üstün tuttuğunu vurgular.
5,32.«Ben doğru kişileri değil, günahkârları tövbeye çağırmaya geldim.»
Bu ayet, İsa’nın dünyaya gelişinin ve üstlendiği görevin amacını özlü bir biçimde ortaya koyar. İsa, kendilerini “doğru ve kusursuz görenler” için değil, “günahkâr olduklarının farkında olanlar” için gelmiştir. O, bu insanları tövbeye çağırır. Rab, başkâhin değil, başka bir vergi görevlisi olan başvergi görevlisi Zakkay ile karşılaşmasında da aynı gerçeği dile getirmiştir: «Çünkü İnsanoğlu, kaybolanı arayıp kurtarmak için geldi» (Luka 19,10). Öyleyse hiçbir günahkâr, kurtuluşa kavuşma umudunu yitirmemelidir. Nitekim melek, Yusuf’a İsa adının anlamını açıklarken şöyle demiştir: «O, halkını günahlarından kurtaracaktır» (Matta 1,21).
Tövbe, Allah’ın günahkâr insana verdiği en büyük armağan olduğu gibi, insanın gerçekleştirebileceği en yüce ve en cesur eylemdir. Tövbe, günahkârın iman sayesinde gerçekleştirdiği bir sıçrayıştır. Tövbe olmadan insan Kilise’nin bir üyesi olamaz ve Mesih’le gerçek bir ilişki kuramaz. Tövbenin bu cesur adımını ve onun akıl almaz ölçüde büyük, kurtarıcı sonuçlarını, vergi görevlisiyken Mesih’in havarisi olan İncil Yazarı Aziz Matta’nın kutsal yaşamında açıkça görebiliriz.
5,33. Bazıları İsa’ya, «Yahya’nın öğrencileri sık sık oruç tutup dua ediyorlar. Ferisilerin öğrencileri de öyle. Senin öğrencilerin ise yiyip içiyorlar. Neden?» diye sordular.
Ferisiler, İsa’ya karşı giriştikleri ilk saldırıda istediklerini elde edememişlerdi (bk. ayet 30). Bunun üzerine dikkatleri başka bir noktaya çekerek yeniden üstünlük sağlamaya çalıştılar. Bu kez öğrencilerini hedef aldılar ve şu soruyu sordular: «Yahya’nın öğrencileri sık sık oruç tutup dua ediyorlar. Ferisilerin öğrencileri de öyle. Senin öğrencilerin ise yiyip içiyorlar. Neden?»
İncil Yazarı Luka, sorunun kimler tarafından sorulduğundan çok, sorunun içeriğine odaklanır ve soruyu soranları açıkça belirtmeden yalnızca «Onlar ise» demekle yetinir. Diğer iki İncil’deki anlatımla birlikte değerlendirildiğinde, soruyu soranlar arasında Ferisilerin yanı sıra Yahya’nın bazı öğrencilerinin de bulunduğu anlaşılır (bk. Matta 9,14; Markos 2,18). Yahya’nın bu öğrencileri, kendi öğretmenlerinin etkisi azalırken İsa’nın ününün giderek yayılmasını kıskançlıkla izliyorlardı. Bu sorunun sorulmasına, Matta’nın evinde düzenlenen ziyafet vesile olmuştu. İsa ve öğrencileri ziyafette yiyip içerken, muhtemelen Ferisilerin tuttuğu oruçlardan birini tutmamışlardı.
Vergi görevlisiyle Ferisi hakkındaki benzetmeden de anlaşıldığı üzere (bk. Luka 18,9-14), Ferisiler insanların gözü önünde dua etmeyi ve dindarlıklarını sergilemeyi alışkanlık hâline getirmişlerdi. Ayrıca haftada iki gün, pazartesi ve perşembe günleri oruç tutuyorlardı. Mesih’in öğrencileri ise Kefaret Günü’nde Yasa’nın emrettiği oruç dışında özel bir oruç tutmuyorlardı (bk. Levililer 23,27). Oysa Rab’bin Kendisi de halka açık hizmetine başlamadan önce kırk gün oruç tutmuştu (bk. Matta 4,2; Luka 4,2). Cinli bir çocuğu iyileştirdikten sonra da dua ve orucun önemini vurgulamıştı (bk. Matta 17,21; Markos 9,29). Bununla birlikte Rab, orucu yalnızca gösterişe dönüşen ve insanın kendini beğenmişliğini besleyen biçimsel bir dinî uygulama hâline getirenleri sert bir şekilde eleştirmiştir. Dağdaki Vaazı’nda halka, ikiyüzlüler gibi dua etmemelerini ve oruç tutmamalarını öğütlemiştir. Çünkü ikiyüzlüler, dua edip oruç tutarken Allah’a yakınlaşmayı değil, insanlara dindar görünmeyi amaçlıyorlardı (bk. Matta 6,5.16).
5,34. İsa onlara şöyle karşılık verdi: «Güvey aralarında bulunduğu sürece, güveyin dostlarına oruç tutturabilir misiniz?»
Sabırlı ve merhametli Rab, Ferisilerin itirazlarını sükûnetle karşılar. Onları kötülükleri ve ikiyüzlülükleri yüzünden azarlamak yerine, yumuşak bir dille cevap verir. Düşüncesini gerekçelerle açıklar ve herkesin kolayca anlayabileceği örnekler verir. Önce şu soruyu sorar: «Güvey aralarında bulunduğu sürece, güveyin dostlarına oruç tutturabilir misiniz?» Bu sorunun cevabı açıktır. İncil Yazarı Markos da aynı gerçeği şu sözlerle ifade eder: «Güvey yanlarında olduğu sürece oruç tutamazlar» (Markos 2,19). Yahudiler için oruç, aynı zamanda yas ve kederin bir ifadesiydi. Nitekim İncil Yazarı Matta, «oruç tutmak» yerine «yas tutmak» fiilini kullanır (Matta 9,15). Dolayısıyla hiç kimse, düğün sevincini paylaşmak üzere güveye eşlik eden yakınlarının yas tutmasının ve oruç tutmasının yersiz olacağını inkâr edemezdi.
Rab, bir önceki ayette Kendisi için «hekim» unvanını kullanmıştı (bk. ayet 31). Şimdi ise Kendisine «güvey» demektedir. Böylece Vaftizci Yahya’nın öğretisine gönderme yapar. İsa’yı ilk kez güveye benzeten Yahya olmuştu. Rab, aynı zamanda Yahya’nın öğrencilerine, kendi öğretmenlerinin açıkça dile getirdiği şu sözleri hatırlatmaktadır: «Gelin kiminse güvey odur. Güveyin yanında duran ve onu dinleyen dostu, güveyin sesini duyunca büyük sevinç duyar. İşte benim sevincim böylece tamamlandı. O büyümeli, bense küçülmeliyim» (Yuhanna 3,29-30).
Eski Ahit’te Yahve, seçilmiş halkı İsrail’in eşi olarak tasvir edilir. Peygamber Yeşaya şöyle bildirir: «Güvey gelinle nasıl sevinirse, Allah da seninle öyle sevinecek» (Yeşaya 62,5; ayrıca bk. Hoşea 2,21-22). Allah bu benzetmeyle insana duyduğu büyük sevgiyi ve imanlılarıyla kurmak istediği yakın ilişkiyi ortaya koyar. Peygamberler, İsraillileri putlara yöneldikleri her seferinde ruhsal zina yapmakla suçlamışlardır (bk. Yeremya 3. ve 13. bölümler; Hezekiel 16. ve 23. bölümler; ayrıca bk. Matta 12,39; 16,4; Markos 8,38; Yakup 4,4). İsa’nın Kendisi için «güvey» unvanını kullanması, O’nun beden alarak insan olan Yahve olduğunu ortaya koyar.
5,35. «Ama güveyin aralarından alınacağı günler gelecek. İşte o zaman, o günlerde oruç tutacaklar.»
İsa, güveyin, yani Kendisinin öğrencilerinden ayrılacağı zaman onların da oruç tutacaklarını açıklar. Böylece, dolaylı olarak ilk kez çekeceği acılara ve ölümüne işaret eder. Gerçekten de öğrenciler Rab’den ayrılıp kendilerine verilen zorlu görevi üstlendiklerinde, önemli bir göreve başlamadan önce dua ve oruçla hazırlanıyorlardı (bk. Elçilerin İşleri 13,2-3; 14,23). Kilise de daha ilk yıllarından itibaren çarşamba ve cuma günlerini oruç günleri olarak belirledi. Çarşamba, Rab’bin ele verildiği; cuma ise çarmıha gerildiği gündü. Yaklaşık MS 82 yılına tarihlenen “On İki Havarinin Öğretisi” adlı eski Hristiyan metninde şöyle denir: «Oruçlarınız ikiyüzlülerinkine benzemesin. Çünkü onlar haftanın ikinci ve beşinci günlerinde oruç tutarlar. Siz ise çarşamba ve cuma günleri oruç tutun.»
5,36. İsa onlara bir benzetme daha anlattı: «Hiç kimse yeni bir giysiden parça kesip eski bir giysiye yama yapmaz. Yoksa hem yeni giysiyi yırtmış olur hem de yeni giysiden alınan yama eski giysiye uymaz.»
İsa, verdiği cevabı üç benzetmeyle tamamlar. **Benzetme**, doğadan alınan görüntülerle ya da günlük hayattan sahnelerle manevi bir gerçeği anlatan kısa, kurgusal bir hikâyedir. Başka bir deyişle, ilahî hakikatleri insanın anlayabileceği örneklerle açıklamanın bir yoludur. Rab, öğretisinde benzetmelere sık sık başvurur. Böylece anlatmak istediği derin teolojik hakikatleri herkesin anlayabileceği bir dille açıklar. Örneğin, merhametli babanın kaybolan oğlunu kucakladığı benzetmeyle Allah’ın sınırsız merhametini gözler önüne serer (bk. Luka 15,11-32). İyi Samiriyeli benzetmesiyle insanın komşusuna göstermesi gereken sevgiyi somut bir biçimde anlatır (bk. Luka 10,25-37). Zengin adamla yoksul Lazar benzetmesiyle toplumsal adaletsizliğe doğru bir çӧzüm verir (bk. Luka 16,19-31). İyi Çoban benzetmesiyle de Allah’ın insana duyduğu sevgiyi ve gösterdiği özeni ortaya koyar (bk. Yuhanna 10,11-16). Benzetmeler, aynı zamanda Allah’ın Egemenliği’ne ilişkin sırların herkese aynı ölçüde açılmamasını sağlar. Rab’bi yalnızca meraktan dinleyen bazı kişiler, günlük hayattan alınmış basit bir örnek işittiklerinde küçümseyerek uzaklaşırlar; anlatılanların derin anlamını araştırmaya yanaşmazlar. Buna karşılık, iyi niyetle yaklaşanlar merakla soru sorar ve benzetmenin ne anlama geldiğini öğrenmek isterler (bk. Matta 13,10-13; Markos 4,10-12; Luka 8,9-10).
Buradaki ilk benzetmede Rab, evde yıpranmış giysileri yamayan bir kadının günlük işinden hareket eder. Hiç kimse eski bir giysiyi yamamak için yeni bir giysiden parça kesmez. Çünkü böyle yaparsa yeni giysiyi boş yere ziyan etmiş olur; ayrıca yapılan yama da eski giysiye uymaz. Üstelik diğer iki İncil yazarının belirttiği gibi (Matta 9,16; Markos 2,21), yeni kumaş eski ve yıpranmış giysiye dikildiğinde, kumaş çekip gerildikçe eski giysiyi daha da fazla yırtar.
Bu benzetmenin anlamı şudur: Yahudiliğin eski dinî düzeni, yıpranmış bir giysiye benzer. İsa’nın yeni öğretisi bu eski düzene bir yama gibi eklenmeye çalışılırsa, ortaya uyumsuz bir bütün çıkar ve yeni olan da zarar görür. Mesih’in getirdiği ruhsal ibadet anlayışı, yalnızca bir gölge ve ön tasvir niteliği taşıyan eski Yahudi ritüelleriyle birleştirilemez. Kilise’nin getirdiği yeni düzende Yahudiliğin eski ritüel kuralları artık bir işlev taşımaz; aksine, insanın Mesih’te kazandığı özgürlüğün önünde bir engel hâline gelebilir. Güvey olan Mesih, göksel öğretisini kabul edebilecek yeni bir yaşamı imanlılarına Kendisi sunar. Aslında onlara Kendisi’ni armağan eder. Kilise de Vaftiz Gizemi sırasında şu sözlerle bunu dile getirir: «Mesih’e vaftiz edilenleriniz, Mesih’i giyindiniz» (Galatyalılar 3,27).
5,37-38. Hiç kimse yeni şarabı eski tulumlara koymaz. Yoksa yeni şarap tulumları patlatır; hem şarap dökülür hem de tulumlar mahvolur. Yeni şarap yeni tulumlara konmalıdır; böylece her ikisi de korunmuş olur.»
İkinci benzetmede Rab, yeni şarabın gücünden söz eder. Henüz mayalanması devam eden şıra, eski ve yıpranmış tulumlara konulmaz. Çünkü mayalanma sırasında oluşan basınç tulumları şişirip patlatabilir. Böylece hem şarap ziyan olur hem de tulumlar kullanılamaz hâle gelir. Bu nedenle yeni şarap, sağlam ve yeni tulumlara konulmalıdır; böylece ikisi de korunur.
Bu benzetmeyle de Mesih’in getirdiği yeni müjdenin, Yahudiliğin eski ritüel kalıplarıyla bağdaşmadığı vurgulanır. Yeni öğreti, kendisine uygun yeni bir ifade ve yaşam biçimi gerektirir. Rab, Yahudi dinini düzeltmek ya da biraz daha geliştirmek için gelmemiştir. O, “yeni bir yaratılış” meydana getirir (bk. 2. Korintliler 5,17; Galatyalılar 6,15). Tövbe edip Rab İsa Mesih’e iman edenlerin kabul edildiği yeniden doğuş vaftizi, insanı yeniler ve onu ilahî vahiyleri kabul edebilecek hâle getirir.
5,39. «Eski şarabı içen hiç kimse hemen yenisini istemez. Çünkü “Eski şarap daha iyidir” der.»
Yalnızca Luka’nın aktardığı son benzetmede Rab, eski şarabı içmiş olan kişinin hemen yeni şarabı istemediğini söyler. Çünkü ona göre eski şarap daha iyidir. Rab böylece Yahudilerin yeni öğretisini kabul etmelerinin ve yeni ruhsal ibadet anlayışına alışmalarının kolay olmayacağını anlatır. Mesih’in öğrencilerinin bile Mesih’teki yeni yaşamın ruhunu kavrayıp bu yaşama uygun hâle gelmeleri zaman almıştır.
Yorumlama İlahiyat Profesörü Stergios Sakkos tarafından yapılmıştır.
“Hristianiki Elpis” (Hiristiyan Ümidi) kardeşliği yayınları
